Jeśli sprowadzasz towar spoza Unii Europejskiej – meble, papier, kauczuk, kawę czy produkty zawierające olej palmowy – prędzej czy później usłyszysz o EUDR. To jedno z tych rozporządzeń unijnych, które na pierwszy rzut oka brzmi jak temat dla rolników i leśników, a w praktyce dotyczy też zwykłych importerów, którzy nigdy nie mieli nic wspólnego z wycinką lasów. W tym artykule tłumaczymy, czym jest EUDR, kogo obejmuje, jakie są aktualne terminy i co konkretnie musi zrobić importer, żeby się do niego przygotować.
Czym jest rozporządzenie EUDR
EUDR, czyli unijne rozporządzenie w sprawie produktów niepowodujących wylesiania (Regulation (EU) 2023/1115), to przepis, który ma ograniczyć wpływ handlu w Unii Europejskiej na globalne wylesianie i degradację lasów. W praktyce oznacza to, że firmy wprowadzające na rynek unijny określone towary muszą udowodnić, że nie pochodzą one z terenów wylesionych po 31 grudnia 2020 roku.
Rozporządzenie obejmuje siedem grup surowców: drewno, kawę, kakao, soję, kauczuk, bydło (mięso i skóry) oraz olej palmowy, a także wszystkie produkty, które z nich powstają. Dla importera oznacza to znacznie szerszy zakres, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka – meble, papier i tektura, opakowania drewniane, wyroby gumowe, kosmetyki z pochodnymi oleju palmowego czy wyroby skórzane to wszystko kategorie, które mogą podlegać EUDR.
Kogo dotyczy EUDR
To pytanie, które najczęściej pojawia się wśród importerów – i odpowiedź na nie ma kluczowe znaczenie dla zakresu obowiązków. Rozporządzenie rozróżnia dwie role:
- Importer – podmiot, który jako pierwszy wprowadza dany towar na rynek unijny. To on ponosi pełną odpowiedzialność za przeprowadzenie procedury należytej staranności (due diligence) i złożenie oświadczenia w systemie informatycznym EUDR.
- Handlowiec – podmiot, który obraca towarem już wprowadzonym na rynek przez kogoś innego (np. sprzedaje dalej w UE towar, który ktoś inny wcześniej sprowadził i zgłosił).
Dla firmy importującej towar bezpośrednio spoza UE – w tym z Chin – to zwykle ona jest tym pierwszym „operatorem” i to na niej spoczywa główny ciężar obowiązków. Warto o tym pamiętać, bo po ostatniej nowelizacji przepisów obowiązki dla dalszych ogniw łańcucha dostaw zostały wyraźnie zredukowane – ale nie dla podmiotu, który towar faktycznie sprowadza.
Aktualne terminy wejścia w życie
Terminy EUDR były zmieniane już kilkukrotnie, co samo w sobie sporo mówi o tym, jak duże wyzwanie stanowi to rozporządzenie – zarówno dla firm, jak i dla samej Komisji Europejskiej, której system informatyczny (TRACES) musiał zostać dostosowany do skali zgłoszeń.
Po nowelizacji przyjętej pod koniec 2025 roku (rozporządzenie (UE) 2025/2650) aktualny harmonogram wygląda następująco:
- 30 grudnia 2026 r. – obowiązki zaczynają dotyczyć dużych i średnich przedsiębiorstw,
- 30 czerwca 2027 r. – obowiązki zaczynają dotyczyć mikro i małych przedsiębiorstw.
Dodatkowo Komisja Europejska zobowiązała się do przeprowadzenia przeglądu rozporządzenia do 30 kwietnia 2026 roku, co teoretycznie otwiera drogę do kolejnych uproszczeń. Biorąc pod uwagę historię tego przepisu, warto na bieżąco śledzić komunikaty – terminy i szczegółowe wymogi mogą się jeszcze zmieniać.
Co konkretnie musi zrobić importer
Rdzeniem całego rozporządzenia jest tzw. należyta staranność (due diligence). W praktyce importer, który jako pierwszy wprowadza towar objęty EUDR na rynek unijny, musi:
Zebrać informacje o pochodzeniu towaru – w tym dokładną geolokalizację działek, na których wyprodukowano surowiec. Nie chodzi o ogólny kraj pochodzenia, ale o konkretne współrzędne geograficzne gruntu, na którym np. rosło drewno czy uprawiano soję.
Ocenić ryzyko – sprawdzić, czy istnieje ryzyko, że towar pochodzi z terenów wylesionych lub że produkcja odbyła się niezgodnie z prawem kraju pochodzenia (dotyczy to też np. praw do gruntu czy przepisów środowiskowych obowiązujących lokalnie).
Podjąć środki ograniczające ryzyko, jeśli takie ryzyko zostanie zidentyfikowane – np. poprzez dodatkową weryfikację dostawcy albo rezygnację ze współpracy z nim.
Złożyć oświadczenie o należytej staranności (DDS) w unijnym systemie informacyjnym, zanim towar zostanie wprowadzony na rynek.
Przechowywać dokumentację przez określony czas na wypadek kontroli ze strony właściwych organów.
Po niedawnych uproszczeniach część z tych obowiązków – zwłaszcza dotyczących przekazywania numerów referencyjnych dalej w łańcuchu dostaw – została ograniczona dla podmiotów działających na dalszych etapach obrotu. Nie zwalnia to jednak z obowiązków pierwszego podmiotu wprowadzającego towar na rynek, czyli najczęściej importera.
Dlaczego to wyzwanie przy imporcie z Chin
Przy zakupach np. z Chin łańcuch dostaw bywa wielopoziomowy – producent, pośrednik, konsolidator, eksporter – i uzyskanie precyzyjnych danych geolokalizacyjnych od pierwszego ogniwa (plantacji, gospodarstwa czy lasu) bywa w praktyce trudne, zwłaszcza jeśli sam dostawca nie do końca rozumie, o co chodzi w unijnych wymogach.
Dodatkowo produkty pochodne bywają nieoczywiste. Firma sprowadzająca meble czy zabawki może nie zdawać sobie sprawy, że elementy wykonane z kauczuku naturalnego, sklejki czy drewnianych opakowań transportowych mogą podlegać tym samym obowiązkom, co surowe drewno.
Co grozi za brak zgodności
Konsekwencje niedopełnienia obowiązków wynikających z EUDR mogą być odczuwalne. W zależności od skali naruszenia i przepisów krajowych wdrażających rozporządzenie mowa jest m.in. o karach finansowych, czasowym zakazie wprowadzania danego produktu na rynek unijny, a nawet konfiskacie towaru. Do tego dochodzi ryzyko wizerunkowe i utrata zaufania partnerów biznesowych, co w dłuższej perspektywie potrafi kosztować więcej niż sama kara.
Jak przygotować się już teraz
Choć duzi i średni importerzy mają czas do końca 2026 roku, a mikro i mali przedsiębiorcy do połowy 2027 roku, wdrożenie procedur zgodnych z EUDR to proces, który realnie zajmuje wiele miesięcy. Warto zacząć od kilku podstawowych kroków:
- sprawdzić, czy produkty, które sprowadzasz, w ogóle podlegają rozporządzeniu (pomocne są tu kody CN towarów),
- zmapować łańcuch dostaw i zidentyfikować, na którym jego etapie faktycznie znajduje się „pierwsze wprowadzenie na rynek UE”,
- nawiązać kontakt z dostawcami w sprawie danych geolokalizacyjnych i dokumentacji pochodzenia surowca,
- przygotować wewnętrzne procedury oceny ryzyka i przechowywania dokumentacji,
- założyć konto w unijnym systemie informacyjnym, gdy tylko będzie to możliwe (Komisja planowała ponowne otwarcie systemu w połowie 2026 roku).
Jak możemy pomóc?
Śledzenie zmieniających się terminów i wymogów EUDR, a przy tym bieżąca współpraca z dostawcami w Chinach, to zadanie, które łatwo zepchnąć na dalszy plan przy codziennym prowadzeniu importu. Pomagamy naszym klientom weryfikować, czy sprowadzane produkty podlegają rozporządzeniu, oraz wspieramy w komunikacji z dostawcami w zakresie dokumentacji i danych wymaganych do spełnienia obowiązków należytej staranności. Jeśli zastanawiasz się, jak EUDR wpłynie na Twój import, chętnie pomożemy to sprawdzić.
*Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przepisy EUDR były w ostatnich latach kilkukrotnie zmieniane, dlatego przed podjęciem decyzji biznesowych warto zweryfikować aktualny stan prawny lub skonsultować się z doradcą prawnym.