Od 13 grudnia 2024 roku na rynku Unii Europejskiej obowiązują nowe zasady gry. Rozporządzenie GPSR (General Product Safety Regulation) – oficjalnie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/988 z dnia 10 maja 2023 r. – zastąpiło Dyrektywę 2001/95/WE, która przez ponad dwie dekady wyznaczała standardy bezpieczeństwa produktów konsumenckich. Zmiany są głębokie, a ignorowanie nowych przepisów kosztuje – dosłownie. Za naruszenie GPSR grożą kary sięgające nawet 1 000 000 zł.
Jeśli jesteś producentem, importerem, dystrybutorem lub prowadzisz sklep internetowy, ten artykuł jest dla Ciebie.
Czym jest rozporządzenie GPSR?
Przez lata bezpieczeństwo produktów w UE regulowała dyrektywa – a każde państwo członkowskie wdrażało ją osobno, we własnym tempie i z własnymi interpretacjami. GPSR kończy z tym podejściem. Jako rozporządzenie unijne, obowiązuje bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich – bez potrzeby krajowej implementacji i bez możliwości „lokalnej wykładni”.
Powód tej zmiany jest prosty: świat się zmienił. Dynamiczny rozwój e-commerce sprawił, że produkty z każdego zakątka globu trafiają dziś do europejskiego konsumenta w kilka kliknięć. Stare przepisy nie nadążały za tym tempem. GPSR ma to naprawić.
Kogo dotyczy GPSR?
Rozporządzenie obejmuje cały łańcuch dostaw produktu konsumenckiego:
- Producentów – również tych, którzy zlecają produkcję i sprzedają pod własną marką lub znakiem towarowym
- Importerów – każdą firmę z siedzibą w UE, która wprowadza do obrotu produkty spoza Unii
- Dystrybutorów – w tym sklepy internetowe oferujące produkty innych marek
- Dostawców usług fulfillment – magazynujących i wysyłających towary w imieniu sprzedawców
- Platformy marketplace – takie jak Allegro, Amazon czy eBay
Wyjątek stanowią produkty objęte odrębnymi regulacjami sektorowymi – m.in. żywność, produkty lecznicze, kosmetyki czy zabawki (te mają własne, szczegółowe przepisy).
Najważniejsze zmiany, które musisz znać
Osoba odpowiedzialna – kluczowy nowy obowiązek
Każdy produkt wprowadzany na rynek UE musi mieć przypisaną osobę odpowiedzialną (ang. responsible person) – fizyczną lub prawną, która odpowiada za zgodność towaru z wymogami GPSR i jest dostępna dla organów nadzoru rynku.
Jeśli producent ma siedzibę poza UE, wyznaczenie takiej osoby jest obowiązkowe. Dane osoby odpowiedzialnej – imię lub nazwa firmy, adres, e-mail – muszą być podane bezpośrednio na produkcie lub jego opakowaniu. To nie jest formalność: w razie zagrożenia organy kontrolne i konsumenci muszą wiedzieć, do kogo się zwrócić.
Oznakowanie produktów – więcej danych, w lokalnym języku
GPSR wprowadza jednolite, rygorystyczne standardy oznakowania. Na produkcie (lub opakowaniu, jeśli produkt jest zbyt mały) muszą znaleźć się:
- numer typu, partii lub serii
- nazwa firmy i adres producenta
- dane kontaktowe (adres e-mail)
- dane osoby odpowiedzialnej za produkt w UE
Instrukcje i informacje dotyczące bezpieczeństwa muszą być dostarczone w języku kraju, w którym produkt jest sprzedawany. Angielski sam w sobie nie wystarczy.
Dokumentacja techniczna – 10 lat przechowywania
Producenci i importerzy są zobowiązani do sporządzenia i przechowywania dokumentacji technicznej przez 10 lat od wprowadzenia produktu do obrotu. Dokumentacja musi potwierdzać zgodność wyrobu z wymogami bezpieczeństwa i być dostępna na żądanie organów nadzoru.
Safety Business Gateway – nowy kanał zgłaszania incydentów
Importerzy i producenci mają obowiązek informowania o wypadkach i incydentach bezpieczeństwa za pośrednictwem portalu Safety Business Gateway (zastępującego dotychczasowy system RAPEX/Safety Gate). Zgłoszenie powinno nastąpić niezwłocznie – zwłoka może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi.
Produkty online – takie same standardy jak offline
GPSR wprost reguluje sprzedaż przez internet. Oferty online muszą zawierać pełne dane producenta, osoby odpowiedzialnej oraz informacje o bezpieczeństwie produktu – tak samo jak produkty dostępne w sklepach stacjonarnych. Dotyczy to również ofert produktów wprowadzonych na rynek przed 13 grudnia 2024 roku – te także muszą być dostosowane do nowych wymogów oznakowania na platformach sprzedażowych.
Ocena bezpieczeństwa – szersza niż dotąd
Rozporządzenie rozszerza zakres oceny bezpieczeństwa. Teraz obejmuje ona m.in.:
- aspekty cyberbezpieczeństwa (istotne dla produktów połączonych z internetem)
- wpływ produktu na zdrowie psychiczne konsumentów
- produkty z funkcjami uczącymi się i ewoluującymi (AI, oprogramowanie aktualizowane po zakupie)
Co konkretnie zmienia się dla importerów?
Importerzy znaleźli się pod szczególnym nadzorem. GPSR traktuje ich niemal jak producentów – z pełną odpowiedzialnością za bezpieczeństwo sprowadzanych towarów. Oto kluczowe obowiązki:
Weryfikacja przed wprowadzeniem do obrotu. Przed sprowadzeniem produktu na rynek UE importer musi upewnić się, że towar spełnia ogólne wymagania bezpieczeństwa. Jeśli ma uzasadnione powody sądzić, że produkt jest niebezpieczny – nie może go wprowadzić do obrotu.
Przechowywanie dokumentacji. Kopia dokumentacji technicznej musi być przechowywana przez 10 lat i udostępniana organom kontrolnym na żądanie.
Współpraca z producentem. Importer jest odpowiedzialny za to, aby dokumenty dotyczące bezpieczeństwa były prawidłowe i aktualne – nawet jeśli ich pierwotne opracowanie leży po stronie producenta.
Zgłaszanie ryzyka. Jeśli importer dowie się, że wprowadzony przez niego produkt może zagrażać zdrowiu lub życiu konsumentów, musi niezwłocznie wycofać go z rynku i zgłosić incydent przez Safety Business Gateway do właściwych organów.
Wewnętrzne procedury bezpieczeństwa. Zgodnie z art. 13 GPSR, wszyscy uczestnicy łańcucha dostaw – w tym importerzy – mają obowiązek wdrożenia wewnętrznych procesów zarządzania bezpieczeństwem produktów.
Jakie kary grożą za naruszenie GPSR?
Rozporządzenie samo w sobie nie określa konkretnych kwot sankcji – pozostawia to w gestii państw członkowskich, zobowiązując je jednak do ustanowienia kar skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających.
W Polsce trwają prace nad ustawą „o nadzorze nad ogólnym bezpieczeństwem produktów”, która ma uregulować krajowy system sankcji. Projekt ustawy przewiduje 22 różne kategorie naruszeń, a kary finansowe mają wynosić od 40 000 do 1 000 000 zł – w zależności od rodzaju i wagi uchybienia.
Podsumowanie – GPSR to nie tylko formalność
Rozporządzenie GPSR to największa zmiana w obszarze bezpieczeństwa produktów konsumenckich od ponad 20 lat. Dotyczy praktycznie każdej firmy, która uczestniczy w łańcuchu dostaw towarów trafiających do europejskiego konsumenta – niezależnie od tego, czy sprzedaje stacjonarnie, online czy przez marketplace.
Kluczowe wnioski:
- GPSR obowiązuje od 13 grudnia 2024 r. i ma bezpośrednie zastosowanie we wszystkich krajach UE
- Producenci, importerzy i dystrybutorzy mają nowe, konkretne obowiązki w zakresie oznakowania, dokumentacji i zgłaszania incydentów
- Każdy produkt na rynku UE musi mieć przypisaną osobę odpowiedzialną dostępną dla organów kontrolnych
- Dokumentacja techniczna musi być przechowywana przez 10 lat
- Kary za naruszenia mogą sięgnąć 1 000 000 zł
Jeśli nie masz pewności, czy Twoja firma spełnia wszystkie wymogi GPSR – warto to sprawdzić już teraz.